Gotowość szkolna

Z przedszkolaka w ucznia, czyli o osiąganiu gotowości szkolnej

           Wraz ze zbliżającym się początkiem nowego roku, rodzice dzieci
z najstarszych grup naszego Przedszkola coraz częściej zastanawiać się będą nad szkolnymi perspektywami swoich zerówkowiczów. Obok typowych pytań: o wybór szkoły, o nową organizację opieki nad dzieckiem,  o działania, które mogą wspomóc małego ucznia na nowym etapie edukacji, pojawi się też niekiedy zasadnicze pytanie: Czy na pewno nasze dziecko jest już gotowe do rozpoczęcia szkoły?

Gdy intuicja rodzicielska podpowiada, że warto dokładnie przyjrzeć się dziecku pod kątem jego dojrzałości szkolnej – najlepiej zrobić to w sposób świadomy
i usystematyzowany. Warto więc poznać konkretne wyznaczniki, które świadczyć mogą
o braku gotowości szkolnej, gdyż czasem to, co nas u dziecka niepokoi, nie jest wcale większą barierą w zostaniu uczniem, natomiast zdarza się nam nie przykładać wagi do aspektów, które faktycznie przeszkadzają w życiu szkolnym. Przedstawione poniżej cechy zachowań, wiedzy i umiejętności dziecka – to sygnały alarmowe, na które należy zwrócić uwagę:

  1. Dziecko nie panuje nad reakcjami: reaguje gwałtownie na przeszkody
    i niepowodzenia (płacz, złość, agresja); nie potrafi czekać na swoją kolej (przepycha się, wyrywa się do aktywności nieproszone/niepytane), nie akceptuje odmowy (obraża się, wchodzi w konflikt), nie potrafi znieść przegranej (przerywa grę, konkurencję), nie toleruje cudzego zwycięstwa, większego powodzenia
    w działaniach (atakuje dzieci z lepszymi wynikami, niszczy cudze udane prace), podejmuje działania w sposób impulsywny, łamiąc zasady i nie stosując się do poleceń.
  2. Dziecko nie panuje nad emocjami: płacze z błahych powodów, przeżywa lęki, które uniemożliwiają mu wykonywanie poleceń nauczyciela i włączanie się
    w życie rówieśnicze, wycofuje się, izoluje, ma trudności z rozmową
    i odpowiadaniem na pytania – zwłaszcza w większym gronie, ma objawy psychosomatyczne związane z chodzeniem do placówki edukacyjnej (poranne trudności z wyjściem tłumaczone dolegliwościami, bólami), wyraża nieuzasadnione obawy związane z pobytem wśród dzieci, tęskni do domu i źle znosi kilkugodzinny pobyt w innym otoczeniu, zbyt często bywa apatyczne, melancholijne, wycofane, niezdolne do zainteresowania się proponowanymi tematami i aktywnościami.
  3. Dziecko nie odnajduje się w zespole: nie podejmuje wspólnych aktywności lub podejmując je dąży do całkowitej dominacji, żąda wyłącznej uwagi nauczycieli
    i osób dorosłych, często popada w konflikty, nie przestrzega reguł życia
    w zbiorowości, nie wykazuje empatii wobec innych i nie przewiduje skutków swoich zachowań, nie respektuje zawartych umów, nie wykonuje obowiązków, nie jest samodzielne w zakresie wymaganym od dzieci w jego grupie wiekowej i do samodzielności takiej nie dąży, nie ma wyrobionego podstawowego rozróżniania wartości (dobre – złe, właściwe w danej sytuacji – niewłaściwe, itd.).
  4. Dziecko nie potrafi opisać zdaniami prostego obrazka, właściwie formułować pytań, podać najprostszych danych na temat siebie i swojej rodziny (wiek, adres, zawód rodziców), nie zna dni tygodnia i pór roku, nie potrafi wskazać wyrazu
    w zdaniu, wyróżnić głosek na początku i końcu wyrazu, składać w całość kilkuelementowych obrazków, poprawnie wskazać kilku różnic na podobnych obrazkach.
  5. Dziecko nie wykazuje odpowiedniej sprawności ruchowej: nie koordynuje ruchów, łatwo traci równowagę (często przewraca się, zawadza o coś, ma problemy ze złapaniem piłki, staniem na jednej nodze, zeskakiwaniem, itp.).
  6. Dziecko nie wychwytuje ciągów logicznych w historyjkach obrazkowych, nie stosuje prostych klasyfikacji (kolor, kształt, wielkość, itd.), nie szereguje, nie zapamiętuje poleceń złożonych z kilku kolejnych zadań, zapomina o regułach zabawy, nie potrafi opowiedzieć o przebiegu prostych zdarzeń.
  7. Dziecko nie potrafi liczyć obiektów i liczyć na palcach lub konkretach w zakresie początków dodawania i odejmowania, nie zna liczebników, nie określa kierunków i położenia obiektów względem własnej osoby, nie rozumie kategorii długości, nie potrafi wykonać prostego pomiaru za pomocą kroków, stóp itp., nie zna podstawowych figur geometrycznych, kolorów, nie łączy obiektów w zbiory.
  8. Dziecko nie interesuje się czytaniem i pisaniem, nie potrafi określić pól kartki (dół, góra), nieprawidłowo trzyma narzędzie pisarskie, nie rysuje po śladzie, nie rysuje prostych szlaczków i znaków, nie skupia uwagi na czytanych mu tekstach, nie potrafi opowiedzieć o wysłuchanych historiach, nie dzieli prostych wyrazów na sylaby i głoski, sprawiają mu trudność wszelkie zadania grafomotoryczne, nie potrafi zachować koncentracji przy tzw. „pracy stolikowej”.

Wymienione powyżej deficyty dają podstawy do obaw, że przedszkolak we wrześniu raczej się nie odnajdzie w szkolnej ławce. W przypadku ich zaobserwowania warto więc podjąć kolejne kroki w celu rzetelnej oceny sytuacji. Pierwszym z nich powinna być konsultacja rodziców z nauczycielem grupy oraz z przedszkolnym psychologiem. Kolejnym, jeśli potwierdzi się taka potrzeba, wizyta w poradni psychologiczno-pedagogicznej, gdzie, przy użyciu specjalnych narzędzi badawczych, wykonana zostanie ostateczna diagnoza gotowości szkolnej dziecka. Na jej podstawie można dokonać odpowiedzialnych wyborów – choć warto też pamiętać, że w rozwoju dziecka kilka miesięcy czasami bywa epoką. Niepomyślna diagnoza wykonana w styczniu może już nie być aktualna we wrześniu – bywają wszak dzieci, które rozwijają się „skokowo”
i w stosunkowo niedługim czasie potrafią nadrobić swoje wcześniejsze deficyty.

Czy oznacza to, że nie warto zbyt wcześnie zastanawiać się nad gotowością szkolną dziecka? Nie, wręcz przeciwnie: Odpowiednio wcześnie ocenione dziecko ma szansę na szybkie i ukierunkowane wsparcie, czyli na nadrobienie swoich braków – czy to w pracy w przedszkolu, czy w domu, pod bacznym okiem rodziców. Niezwlekanie z analizą gotowości szkolnej dziecka ma sens: Wcześnie poznając mocne i słabe strony naszego zerówkowicza, dbamy o jego harmonijny rozwój i zwiększamy jego szansę na pomyślne rozpoczęcie szkoły.

 

Opracowała:   Agnieszka Pilichowska

Psycholog w Przedszkolu nr 9

im. „Jasia i Małgosi” w Wołominie